Về bề dày kiến thức và kinh nghiệm sản xuất cà phê thì Việt Nam có thừa, nhưng lại không phải nằm trong ly cà phê của chính người Việt pha chế.

Cà phê, một niềm tự hào

Người Việt rất hãnh diện vì hàng năm cung cấp cho thế giới trên dưới 1,5 triệu tấn cà phê nguyên liệu. Ngay trong niên vụ cà phê 2015-2016 bắt đầu từ ngày 1-10-2015, đến nay đã tròn 10 tháng, Việt Nam đã xuất khẩu 1,45 triệu tấn cà phê, theo ước báo mới nhất của Tổng cục Thống kê.

Việt Nam là nước sản xuất và xuất khẩu chủ yếu cà phê vối, tên thương mại là robusta. Chỉ trong vòng mươi, mười lăm năm nay, sản xuất cà phê chè arabica mới phát triển mạnh. Đến thời điểm này, sản lượng arabica của cả nước ước chừng 60.000-70.000 tấn, trong đó hơn một nửa được sử dụng cho tiêu thụ nội địa.

Tuy mạnh về sản xuất robusta, Việt Nam vẫn phải phát triển cây cà phê chè arabica vì trong ly cà phê dùng hàng ngày của người tiêu thụ cà phê nhiều nơi trên thế giới không thể thiếu arabica. Cà phê arabica quyết định chất lượng, mùi vị của ly cà phê, còn robusta thường chỉ được sử dụng để phối trộn với arabica hay được dùng để chế biến cà phê hòa tan - một thức uống công nghiệp đang rất được ưa chuộng do tiện lợi, không mất nhiều thời gian pha chế...

Cà phê bẩn, tại sao?

Đã từ lâu, Việt Nam là nước cà phê lớn thứ nhì thế giới, riêng với cà phê robusta thì là nước sản xuất và xuất khẩu hàng đầu, chưa ai theo kịp. Điểm mạnh là thế và có lẽ đó cũng là điểm yếu của ly cà phê Việt Nam nhìn từ góc độ ẩm thực.

Robusta thường có vị đắng chát, ít hương thơm, lượng cafein nhiều hơn arabica. Chứa nhiều cafein, nếu uống quá đậm đặc, cà phê robusta sẽ tạo hưng phấn thần kinh, gây xây xẩm, tim đập nhanh, nên nhiều người nói rằng uống cà phê “xịn” dễ say là vậy... Ở nhiều nước khác, với thói quen uống loãng, người uống cà phê dù được pha với tỷ lệ phần trăm robusta cao (90% robusta /10% arabica chẳng hạn) vẫn không thấy “khó chịu”.

Người tiêu thụ Việt Nam lại khác, chuộng uống đậm, uống đặc, nên phải dùng vị ngọt của sữa, đường hay pha tạp với các nguyên liệu khác như bắp, đậu nành rang cháy để hóa giải vị đắng và giảm hoạt chất cafein. Có lẽ đó cũng là nguồn gốc sâu xa của nạn cà phê bẩn tràn lan trên cả nước.

Tin vào ai để có ly cà phê thật?

Đúng là về bề dày kiến thức và kinh nghiệm sản xuất cà phê thì Việt Nam có thừa, nhưng lại không phải nằm trong ly cà phê của chính người Việt pha chế.

Thực tế khá phũ phàng là người Việt sống trên đất nước sản xuất và xuất khẩu cà phê lớn nhất nhì thế giới nhưng lại khó kiếm ra một ly cà phê được chế biến đàng hoàng, đúng nghĩa của nó.

Vừa qua, dư luận thị trường và báo chí ồn ào với chuyện Vinacafé Biên Hòa cam kết sẽ cho thị trường uống ly “cà phê làm từ cà phê” từ ngày 1-8-2016. Không lẽ đó là lời “xưng tội”? Nhưng cũng phải công nhận đó là một lời thú tội can đảm dù rất muộn màng.

Cái hụt hẫng của người hâm mộ sản phẩm là quá cả tin vào nhà chế biến trong một quá trình dài, dễ có đến 40-50 năm. Ai càng thần tượng tên tuổi này bao nhiêu càng thấy mình bị đánh lừa bấy nhiêu. Đặc biệt trong giai đoạn khi mà nhiều ông lớn, bà nhỏ trong ngành chế biến cà phê sẵn sàng chạy theo lợi nhuận và xem nhẹ các quy định vệ sinh an toàn thực phẩm, phó mặc sức khỏe của người tiêu thụ.

Nhiều người hiểu biết sâu về cà phê đôi khi phải ngậm ngùi vì muốn tìm uống một ly cà phê nguyên chất trên đất nước đầy tự hào về cà phê này thật quá khó. Hạt cà phê nguyên liệu do người mình làm ra, xếp lên tàu xuất khẩu, đi một vòng thế giới qua nhiều hãng rang xay gần xa, rồi cuối cùng cũng chính hạt cà phê đó quay lại bán cho người Việt Nam muốn uống cà phê sạch. Đó cũng chính là đường đi vòng lắt léo đầy cay đắng vì người tiêu thụ trong nước phải trả hết các chi phí “chu du năm châu” của hạt cà phê Việt Nam để cuối cùng lại trở về Việt Nam, vậy mà bán vẫn có lời!

Lợi nhuận to như núi!

Một ki lô gam cà phê nguyên liệu chỉ cho được chừng 80% thành phẩm rang xay. Nếu lấy giá cà phê nguyên liệu nội địa hiện nay chừng 38.000 đồng/ký giao hàng tận nhà máy chế biến, cộng với công cán, khấu hao máy móc..., 1 ký thành phẩm rang xay “cà phê làm từ cà phê” 100% có giá quanh 50.000 đồng.

Giá thị trường cà phê rang xay hiện nay tại các quán bán thành phẩm sử dụng cho gia đình đều từ 100.000- 300.000 đồng/ký, tùy loại cà phê nguyên liệu được chọn kỹ và không chọn, hay có trộn với arabica hay không. Tính nhanh lợi nhuận của 1 ký cà phê nguyên liệu ra 1 ký cà phê rang xay đều gấp đôi. Nếu như 1 ký cà phê nguyên chất pha được 40-50 ly cà phê, với giá 10.000 đồng/ly như giá thấp nhất được công bố hiện nay tại nhiều nơi, mới thấy món lợi béo bở thế nào khi mở tiệm cà phê. Còn nhà chế biến hay các tiệm cà phê trộn với các loại nguyên liệu khác như đậu nành, bắp, hay sử dụng các hương liệu, hóa chất không tên tuổi, xuất xứ... thì dựa trên cơ sở giá gốc “cà phê làm từ cà phê” mà nhân lên, đôi khi nhân thêm ba, bốn lần lợi nhuận.

Nói vậy để thấy các nhà rang xay nội địa chỉ cần có một chút tâm vì chất lượng và thương hiệu cà phê Việt Nam, họ thừa sức về tài và lực. Nhưng kinh doanh thời buổi bây giờ chủ yếu là lợi nhuận. Khi Vinacafé Biên Hòa khẳng định sản phẩm của mình chỉ “cà phê làm từ cà phê”, đã vô tình hay cố ý đã để lộ cho người tiêu thụ sản phẩm một quá khứ đầy nghi hoặc.

Giữa một thị trường trùng trùng hàng giả, hàng bẩn, trong một môi trường kinh doanh thời đại chạy theo doanh số, lợi nhuận, vẫn mong cam kết “cà phê làm từ cà phê” là đúng 100%, chứ nếu “cà phê làm từ cái chi chi” thì... 

Nguyễn Quang Bình (thesaigontimes.vn)

Giá cà phê robusta kỳ hạn giao sau được các chuyên gia dự báo sẽ duy trì ở mức cao kỷ lục 16 tháng thêm vài tháng nữa do tồn trữ còn rất ít, trong khi nhiều khả năng hiện tượng thời tiết bất thường La Nina sẽ khiến nguồn cung càng thêm khan hiếm.

Cung robusta ở mức thấp đúng lúc tồn trữ cà phê toàn cầu bị thắt chặt đã đẩy giá robusta trên sàn ICE (London) tăng lên 1.866 USD/tấn trong phiên giao dịch 15/7/2016, cao nhất trong vòng 16 tháng, và cao hơn khoảng 22% so với hồi đầu năm.

Xuất khẩu tăng mạnh từ Việt Nam – nước sản xuất robusta hàng đầu thế giới – đã bù đắp cho nguồn cung suy giảm ở Indonesia – nơi thu hoạch cà phê năm nay muộn hơn nhiều so với những năm trước do khô hạn, và Brazil – nơi sản lượng rất thấp do khô hạn kéo dài. Trong 5 tháng đầu năm 2016, xuất khẩu cà phê Indonesia đã giảm 40% so với cùng kỳ năm ngoái. Do tồn trữ trong nước còn rất ít nên các nhà rang xay Indonesia tăng 5-10% giá chào bán cho khách hàng quốc tế.

Brazil và Indonesia là những nước sản xuất robusta lớn thứ 2 và thứ 3 thế giới, sau Việt Nam.

Sản lượng robusta ở Ấn Độ niên vụ 2016/17 dự báo cũng sẽ thấp do thời tiết bất thường.

Abah Ofon, nhà phân tích cấp cao của Global Coffee Monitor (thuộc Agrimoney) nhận định giá robusta có nhiều khả năng sẽ vẫn duy trì ở mức cao trong quý III trước khi giảm trở lại – khi tồn trữ trên toàn cầu hồi phục.

“Chúng ta cần thấy nguồn cung cải thiện để giá giảm trở lại. Nhưng đáng tiếc nếu nguồn cung arabica cũng sụt giảm thì chắc chắn sẽ ảnh hưởng dây chuyền tới robusta”, ông Ofon cho biết, và dự báo “Có khả năng các nhà rang xay và các nhà đầu cơ sữ săn mua robusta chất lượng cao khi thấy tồn trữ cà phê xuống thấp”.

Trong phiên giao dịch 20/7, giá Robusta kỳ hạn giao tháng 9 đã giảm nhẹ xuống 1.804 USD/tấn khi các nhà đầu cơ bán chốt lời sau đợt giá tăng mạnh. Chênh lệch giá giữa cà phê Việt Nam loại 2 giao và hợp đồng giao tháng 9 đã giảm xuống -30 USD.

Mặc dù giá đã giảm khỏi mức cao kỷ lục 16 tháng, song ông Ofon cho rằng “tình trạng thiếu hụt sẽ ngày càng rõ nét”, và dự báo niên vụ 2016/17 thế giới sẽ thiếu hụt robusta.

Agrimoney nhận định, mặc dù có thể thời tiết sẽ tốt dần lên vào cuối niên vụ 2016/17, và không phải toàn bộ các khu vực trồng robusta ở châu Á có nguy cơ bị mưa quá nhiều, song La Nina vẫn có thể ảnh hưởng tới năng suất ở Việt Nam, khiến nguồn cung chậm hồi phục.

Nhiều chuyên gia dự báo “Có thể sẽ mưa quá nhiều ở Việt Nam sau khi hạn hán trong niên vụ trước”.

BMI Research ngày 20/7 dự báo La Nina – khiến nước vùng biển đông Thái Bình Dương ấm lên sau giai đoạn El Nino – sẽ có nguy cơ ảnh hưởng tới năng suất và sản lượng ngô, lúa mì, đậu tương, đường, bông và cà phê.

Khu vực trồng cà phê ở miền Trung – Tây nguyên hồi đầu năm bị hạn hán nghiêm trọng nhất trong vòng 30 năm, nhưng dự báo đến khoảng tháng 10-11 sẽ có mưa nhiều hơn khoảng 5-15% so với mức trung bình. Mà vụ thu hoạch cà phê rơi vào tháng 10, rộ vào tháng 11. Mưa nhiều sẽ làm cho việc thu hoạch bị chậm lại, và ảnh hưởng tới việc phơi sấy, khiến chất lượng hạt giảm sút. Đồng thời mưa nhiều cũng khiến trái cà phê nhanh rụng, làm tăng tỷ lệ hạt đen, giảm hạt nâu.

Hiệp hội Cà phê Cacao Việt Nam mới đây cho biết sản lượng niên vụ 2016/17 của Việt Nam có thể sẽ giảm 20-25% do khô hạn. Con số này đã được điều chỉnh giảm so với mức giảm 30% trong dự báo trước đây, sau khi mùa mưa đến sớm hơn dự kiến – vào giữa tháng 5.

Các tổ chức quốc tế đều có chung nhận định bi quan về nguồn cung robusta thế giới.

Trong báo cáo tháng 6, Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) dự báo hạn hán sẽ làm giảm 8,4% sản lượng cà phê của Việt Nam, Indonesia và Ấn Độ, xuống còn tổng cộng 42,45 triệu bao (1 bao = 60 kg), mức thấp nhất trong vòng 5 năm. Ba nước châu Á này chiếm khoảng 30% tổng sản lượng cà phê toàn cầu, còn nếu tính riêng robusta thì chiếm khoảng 60% sản lượng toàn cầu.

USDA dự báo sản lượng robusta thế giới sẽ giảm gần 5,4 triệu bao xuống mức thấp nhất 5 năm là 61,6 triệu bao, do sản lượng sụt giảm ở ba nước trên cộng thêm Brazil và Uganda.

USDA dự báo sản lượng của Việt Nam sẽ giảm 2 triệu bao xuống 27,3 triệu bao; của Brazil sẽ giảm 1,2 triệu bao xuống mức thấp nhất 7 năm là 12,1 triệu bao; của Indonesia sẽ giảm 1,8 triệu bao xuống 10 triệu bao; của Ấn Độ sẽ giảm 8% xuống 5,33 triệu bao.

Theo USDA, tồn trữ cà phê thế giới sẽ giảm năm thứ 2 liên tiếp và xuống mức thấp nhất kể từ niên vụ 2011/12.

Rabobank tháng 6 cũng đã nâng dự báo về thiếu hụt cà phê toàn cầu trong niên vụ tới do yếu tố thời tiết, theo đó thị trường sẽ thiếu 4,6 triệu bao (tăng so với mức 1,3 triệu bao dự báo trước khi hạn hán). Theo Rabobank, hạn không chỉ ảnh hưởng tới mùa màng của các những nước trên, mà cả ở Thái Lan và Lào.

Nguồn: CafeF/Trí thức trẻ