MASCOPEX

Năm 2015, trong bối cảnh hầu hết các mặt hàng nông sản chủ lực của Việt Nam đều giảm kim ngạch xuất khẩu thì ngành Điều vẫn tiếp tục có sự tăng trưởng cao.

Theo dự báo của Hiệp hội Điều Việt Nam (Vinacas), năm 2015, xuất khẩu điều có thể đạt hơn 300.000 tấn với trị giá 2,25 tỷ USD, vượt xa con số 2 tỷ USD năm 2014.

Xuất khẩu tăng mạnh theo từng năm

Ông Nguyễn Đức Thanh - Chủ tịch Vinacas - chia sẻ, năm 2011 được xem là năm khó khăn nhất trong lịch sử ngành Điều, khi kim ngạch xuất khẩu liên tục sụt giảm, mất dần lợi thế trên thị trường thế giới. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, mặt hàng điều đã có nhiều cú “lội ngược dòng” ngoạn mục, tăng trưởng khả quan.

11 tháng năm 2015, Việt Nam đã xuất khẩu được trên 300 ngàn tấn điều nhân các loại, đạt kim ngạch xuất khẩu lên đến 2,18 tỷ USD, tăng 7,3% về lượng và tăng 19,2% về trị giá so với cùng kỳ năm 2014.

Nhiều chuyên gia dự báo rằng, năm 2015 ngành Điều Việt Nam có thể đạt kỷ lục mới về xuất khẩu 320 ngàn tấnnhân điều, kim ngạch xuất khẩu đạt 2,5 tỷ USD, vượt trội so với năm 2014 (đạt 302,531 tấn nhân điều, trị giá xấp xỉ 2 tỷ USD).

Với kết quả này, ông Nguyễn Đức Thanh khẳng định, năm 2015, ngành Điều Việt Nam sẽ đánh dấu mốc chiếm 50% tổng giá trị nhân điều xuất khẩu của toàn cầu. Nhân điều là mặt hàng nông sản xuất khẩu đứng thứ 3 của Việt Nam, sau cà phê và gạo, chiếm 8% tổng kim ngạch xuất khẩu của toàn ngành Nông nghiệp. Đây cũng là năm thứ 10 liên tiếp ngành Điều Việt Nam giữ vị trí hàng đầu thế giới về xuất khẩu nhân điều.

Sau 27 năm tham gia xuất khẩu (1988- 2015), ngành Điều Việt Nam đã khẳng định được vị thế, chiếm lĩnh thị trường thế giới. Theo tính toán của các chuyên gia, nhu cầu tiêu dùng hạt điều đang gia tăng khoảng 10%/nămtrên toàn cầu. Trong khi khả năng tăng diện tích cũng như sản lượng của hạt điều chỉ ở mức 5%, thấp hơn nhiều so với sự gia tăng về nhu cầu tiêu dùng, do đó dư địa của thị trường thế giới vẫn còn khá lớn.

Nếu như nhiều mặt hàng nông sản chủ lực khác của Việt Nam đang phụ thuộc quá nhiều vào thị trường Trung Quốc hay một vài thị trường lớn, thì đầu ra của hạt điều không phụ thuộc vào một thị trường nào. “Hạt điều Việt Nam đã xuất khẩu tới 50 thị trường tại khắp các châu lục, không phải ngẫu nhiên mà ngành Điều Việt Nam được đánh giá là “ông trùm” của thế giới”- ông Thanh nhấn mạnh!

Tương lai vẫn chưa có đối thủ

Ông Lê Văn Tài- Giám đốc sản xuất Công ty TNHH OLAM Việt Nam (chi nhánh Quy Nhơn) chuyên xuất khẩu điều - cũng khẳng định, nhìn về tương lai, dường như Việt Nam sẽ ít có đối thủ cạnh tranh. So với các nước châu Phi, hạt điều Việt Nam có chất lượng tốt hơn hẳn.

Mặt khác, Việt Nam đã hình thành được một ngành công nghiệp chế biến điều mà chủ yếu bằng máy móc công nghệ trong nước, giúp giảm được khá nhiều nhân công, giảm mạnh chi phí sản xuất, tỷ lệ nhân thu hồi cao, tạo ra các sản phẩm có chất lượng tốt.

Hiện, Trung Quốc đang đầu tư mạnh vào lĩnh vực chế biến điều và mong muốn trở thành quốc gia mạnh về xuất khẩu nhân điều. Nhưng nếu Trung Quốc phải nhập khẩu hoàn toàn hạt điều thô, thì Việt Nam có lợi thế hơn hẳn là có vùng nguyên liệu, đáp ứng được gần một nửa công suất chế biến. Do đó Trung Quốc vẫn phải phụ thuộc vào nguồn nhân điều xuất khẩu, trong đó có nguồn cung quan trọng là Việt Nam.

Theo Vinacas, mặc dù đạt được những bước tiến đáng kể trên thị trường điều quốc tế nhưng ngành Điều Việt Nam vẫn phải đối mặt với những thách thức lớn do phụ thuộc nhiều vào nguyên liệu nhập khẩu. Hiện nay, Việt Nam chế biến khoảng 1,3 triệu tấn hạt điều/năm. Tuy nhiên trong nước chỉ cung cấp được 500.000 tấn, số còn lại phải nhập chủ yếu từ châu Phi và Campuchia.

Trong bối cảnh đó, việc đẩy mạnh tăng sản lượng điều trong nước là nhiệm vụ hết sức cấp thiết của năm 2016. Theo ông Nguyễn Văn Hòa- Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt (Bộ Nông nghiệp & Phát triển nông thôn- NN&PTNT), hiện Việt Nam có hơn 300.000 ha điều, tập trung tại các tỉnh Bình Phước, Bà Rịa- Vũng Tàu, Đồng Nai, Bình Thuận, Phú Yên, Bình Định, Đăk Lăk… Để đảm bảo cho ngành Điều phát triển bền vững, Chương trình thâm canh ghép cải tạo vườn điều do Vinacas khởi xướng và Bộ NN&PTNT quyết liệt chỉ đạo thực hiện rộng khắp đã và đang tạo bước tiến dài trong việc nâng cao năng suất, chất lượng hạt điều.

Đến thời điểm này, Vinacas đã triển khai tổng cộng 190 điểm trình diễn thuộc mô hình ghép cải tạo vườn điều. Các điểm trình diễn đều nâng cao năng suất thu hoạch điều lên 20-30% so với những năm trước. Dù vẫn duy trì ở mức 300.000ha, nhưng với Chương trình cải tạo vườn điều sẽ đưa sản lượng thu hoạch lên 450.000 tấn vào năm 2020.

Theo Vinacas, Hoa Kỳ, Trung Quốc và Hà Lan vẫn là 3 thị trường nhập khẩu điều lớn nhất của Việt Nam chiếm lần lượt 35,39%, 13,38% và 12,85% tổng giá trị xuất khẩu. Các thị trường có giá trị tăng mạnh là Đức (63,18%), Thái Lan (40,12%), Anh (37,82%), Hà Lan (37,59%), và Hoa Kỳ (28,92%).

Việt Anh (Báo Công Thương)

Theo lộ trình điều hành chính sách của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) thì người dân, doanh nghiệp tới đây gửi ngoại tệ sẽ phải trả phí và thậm chí gửi ngoại tệ phải rút ra bằng tiền đồng.

Đó là thông điệp được Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Nguyễn Văn Bình trả lời phỏng vấn báo Tuổi Trẻ sáng nay 28-12. Bài phỏng vấn có ba điểm quan trọng.

Thứ nhất, trong tương lai người gửi ngoại tệ vào ngân hàng có thể phải rút ra bằng tiền đồng. “Định hướng nhất quán của NHNN là chuyển từ quan hệ vay và gửi ngoại tệ sang quan hệ mua - bán… Chúng ta tôn trọng quyền nắm giữ ngoại tệ của người dân, doanh nghiệp, nhưng trên lãnh thổ Việt Nam phải sử dụng VND. Bạn có nguồn thu ngoại tệ hợp pháp, nhưng nếu tiêu xài phải rút ra bằng đồng VND. Đó là lộ trình cuối cùng phải tiến tới”, ông Bình nói.

Thứ hai, ông cho biết trước mắt người dân vẫn có quyền rút ngoại tệ, nhưng NHNN không khuyến khích việc này. Tới đây, không loại trừ khả năng NHNN áp dụng mức lãi suất âm, nghĩa là người gửi ngoại tệ sẽ phải trả phí.

Thứ ba, NHNN sẽ điều hành tỷ giá (VND/USD) bằng tỉ giá trung tâm. Tỷ giá trung tâm sẽ thay đổi thường xuyên, thậm chí hằng ngày, hôm nay NHNN có thể công bố tỉ giá này và ngày mai công bố tỉ giá khác. Khi đó, ai có nhu cầu thật mới mua, còn nếu đầu cơ thì nguy cơ thua lỗ, rủi ro rất lớn.

"Cộng với giải pháp về lãi suất như tôi nói ở trên thì những ai giữ đô la Mỹ sẽ không yên vì không biết như thế nào, có thể lỗ vì lãi suất và cũng có thể lỗ tỉ giá trong ngày. Với biện pháp này, NHNN tốn ít ngoại tệ hơn rất nhiều so với hiện nay”, ông Bình giải thích thêm.

Trao đổi với TBKTSG Online, tổng giám đốc một ngân hàng thương mại cho rằng, tỷ giá trung tâm theo ông hình dung có thể tương tự như chính sách tỷ giá mà NHNN từng áp dụng trong quá khứ, tức là bằng bình quân tỷ giá của các ngân hàng quốc doanh vào cuối ngày hôm trước cộng thêm với một biên độ nhất định.

Đây là một hình thức tự do hơn của tỷ giá so với hiện nay nhưng không hoàn toàn thị trường bởi thứ nhất các ngân hàng quốc doanh về bản chất là ngân hàng của nhà nước, thứ hai thị trường tiền tệ Việt Nam chưa đủ các yếu tố và điều kiện để có đủ các đặc tính của nền kinh tế thị trường.

Hồng Phúc (TBKTSG Online)

Theo Hiệp hội Điều Việt Nam (Vinacas), với sự điều chỉnh tăng lãi suất mới đây của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED), năm 2016, hạt điều Việt Nam sẽ có thêm điều kiện tăng trưởng xuất khẩu vào thị trường này.

Tính tới hết tháng 11, Mỹ nhập khẩu nhân điều từ Việt Nam với số lượng 97,3 nghìn tấn, trị giá 718,6 triệu USD, tăng 32,2% về lượng và tăng 48,15% về trị giá so với cùng kỳ năm trước.

Tính chung các thị trường trong 11 tháng, Việt Nam đã xuất khẩu được trên 300 nghìn tấn điều nhân các loại, đạt kim ngạch xuất khẩu lên đến 2,18 tỷ USD, tăng 7,3% về lượng và tăng 19,2% về trị giá so với cùng kỳ 2014.

Cũng theo Vinacas, 2015 là năm thứ 10 liên tiếp Việt Nam giữ vị trí hàng đầu thế giới về xuất khẩu nhân điều với kim ngạch xuất khẩu các mặt hàng điều (bao gồm dầu vỏ hạt điều và các sản phẩm phụ,…) đạt khoảng 2,5 tỷ USD, cao nhất từ trước đến nay. Hiện, hạt điều Việt Nam chiếm trên 50% thị phần giao dịch thương mại điều toàn cầu.

Thanh Nguyễn (Báo Hải Quan)

Việt Nam hiện là quốc gia xuất khẩu cà phê đứng thứ 2 thế giới. Tuy nhiên, quá trình sản xuất cào bằng, các loại cà phê tốt, xấu đều được thu mua ngang giá nên đã dẫn đến tình trạng cà phê kém chất lượng và giảm giá như hiện nay.

Chính vì vậy, việc thúc đẩy sản xuất cà phê hướng đến chất lượng đang được chính quyền địa phương, doanh nghiệp và các nhà nhập khẩu đề xuất nhiều nhất.

Tái canh để nâng cao chất lượng

Theo ông Lê Văn Đức, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt, cả nước có hơn 650.000ha cà phê, tập trrung chủ yếu ở các tỉnh Lâm Đồng, Đắk Nông, Đắk Lắk, Gia Lai, Kon Tum, Bình Phước…; trong đó, diện tích cần phải tái canh và ghép cải tạo để nâng cao chất lượng cà phê là 200.000 ha.

Cho đến cuối tháng 12/2015, các tỉnh Tây Nguyên và Bình Phước đã tái canh, ghép cải tạo được hơn 61.000ha. Tỉnh Lâm Đồng thực hiện hơn 22.000ha, Đắk Lắk hơn 15.000ha, Đắk Nông hơn 6.000ha, riêng Tổng công ty cà phê Việt Nam thực hiện hơn 11.000ha.

Tái canh và ghép cải tạo vườn cà phê là vấn đề lớn đối với cả nông dân lẫn doanh nghiệp. Nó đòi hỏi phải đầu tư kỹ thuật, vốn lớn nhưng rủi ro cao. Thế nhưng, trước thực tế nhiều vườn cà phê già hiện nay bắt buộc phải thực hiện bước này mới có thể cung cấp nguồn nguyên liệu chất lượng cho doanh nghiệp xuất khẩu cà phê.

Để khâu tái canh và ghép cải tạo các vườn cà phê tốt hơn, các hộ nông dân và doanh nghiệp trồng cà phê phải nắm vững thông tin các loại giống cà phê cao sản. Riêng với các hộ nông dân, ngành nông nghiệp địa phương phải hướng dẫn họ kỹ thuật cũng như cách thức vay vốn để tái canh và đầu tư. 

Trong thời gian qua, Hiệp hội cà phê cacao Việt Nam đã hỗ trợ gần 20 tấn hạt giống và hơn 560.000 cây cà phê vối lai cao sản TRS1 cho hàng ngàn hộ nông dân, doanh nghiệp, hợp tác xã của 5 tỉnh Tây Nguyên. Riêng Công ty Nestle Việt Nam cho đến cuối năm 2015 cũng đã hỗ trợ 11 triệu cây cà phê giống cho các hộ nông dân khu vực Tây Nguyên - ông Nguyễn Nam Hải, Phó chủ tịch Hiệp hội cà phê Cacao Việt Nam cho biết.

Ngân hàng Thế giới (World bank) cũng có dự án hỗ trợ Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam. 

Theo ông Chris Jackson, chuyên gia chính về phát triển nông thôn của Ngân hàng Thế giới, kinh phí của dự án này sẽ giúp cải thiện canh tác và tập quán canh tác, thúc đẩy kế hoạch tái cơ cấu nông nghiệp là 238 triệu USD. Dự án tập trung vào phát triển cây lúa và cây cà phê. Một phần kinh phí sẽ hỗ trợ cho 62.000 hộ trồng cà phê tại 12 huyện sản xuất cà phê lớn nhất của 5 tỉnh Tây Nguyên.

Theo ông Nguyễn Đỗ Anh Tuấn, Viện trưởng Viện Chính sách và Chiến lược phát triển nông nghiệp nông thôn, tái canh cà phê sẽ giúp Việt Nam đẩy mạnh chất lượng cà phê hơn nữa, theo kịp với tốc độ tái canh của các quốc gia xuất khẩu cạnh tranh với cà phê Việt Nam hiện nay. Để việc tái canh thuận lợi hơn, phía ban điều phối cũng phối hợp với Tổ chức cà phê thế giới (ICO) để học hỏi kỹ thuật tái canh, phổ biến cho các hộ nông dân sản xuất cà phê.

Phân loại cà phê ngay từ đầu

Bên cạnh việc tái canh cây cà phê để nâng cao năng suất và chất lượng thì các khâu khác trong chuỗi sản xuất cà phê cũng cần được đầu tư. 

Theo ông Lê Ngọc Báu, Viện trưởng Viện Khoa học Kỹ thuật lâm nghiệp Tây Nguyên (WASI), thương lái và doanh nghiệp phải thay đổi phương thức thương mại để thúc đẩy nhà nông hướng tới thu hoạch cà phê theo đúng chất lượng mà doanh nghiệp yêu cầu. 

Hiện nay hầu hết các doanh nghiệp thu mua cào bằng các loại cà phê, làm cho nông dân chỉ chú trọng đến lợi nhuận, mà không quan tâm đến chất lượng cà phê. Cụ thể, với cà phê chín, nông dân chỉ có thể thu hoạch bằng một nửa cà phê xanh, non, thì nhà thu mua phải mua với giá gấp đôi.

Còn cà phê xanh, non, nông dân lại thu hoạch gấp đôi cà phê chín. Nếu bán ngang giá nhau thì không ai chọn cách chờ trái chín mới thu hoạch.

Mặt khác, trong chế biến cà phê, phần thất thoát nằm ở khâu mua, bán không cân đối. Vì vậy, các nhà xuất khẩu phối hợp lại để xây dựng nhà máy chế biến và phân loại các hạt nguyên chất lượng cung cấp cho xuất khấu, với hạt đen, nâu, hạt sâu hoặc hạt vỡ để làm mặt hàng giá trị gia tăng, cung cấp cho thị trường nội địa, xóa lỗ thủng mặt hàng giá trị gia tăng ở thị trường nội địa.

Ngành cà phê cũng chỉ có thông số hạt vỡ hiện nay là 5%, vì vậy cũng cần có quy chuẩn phân loại hạt tốt, hạt xấu. Khi phân loại được chất lượng hạt cà phê và có quy chuẩn cụ thể thì ngành cà phê cũng sẽ khắc phục dần tình trạng cà phê bột tràn lan không có quy chuẩn hoặc quy chuẩn pha trộn các loại đậu nành, bắp (ngô) rang và các loại hóa chất cung cấp tại thị trường nội địa, ông Nguyễn Úc, Chủ tịch Hợp tác xã nông nghiệp Thịnh Phú, Đắk Lắk chia sẻ.

Bên cạnh đó, khi phân loại chất lượng tốt hơn thì ngành cà phê Việt Nam sẽ tạo uy tín hơn nữa với thị trường và các doanh nghiệp nhập khẩu. Với các thị trường tiêu thụ cà phê lớn của Việt Nam như Đức, Mỹ, Italy, Tây Ban Nha, Bỉ, cà phê nguyên chất, không có sự pha trộn mới là cà phê chất lượng. 

Vì vậy, các hộ nông dân tự phân loại chất lượng hạt ngay từ đầu sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn cho phía doanh nghiệp, vừa tiết kiệm kinh phí kiểm tra, thử nghiệm, vừa tiết kiệm thời gian mà lợi nhuận nông dân thu được cũng sẽ cao hơn, ông Đỗ Hà Nam, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Cổ phần Xuất nhập khẩu Intimex cho biết.

Hồng Nhung (TTXVN / Vietnam+)