MASCOPEX

Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 95/2021/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 83/2014/NĐ-CP về kinh doanh xăng dầu. Chính thức có hiệu lực từ ngày 02/01/2022, Nghị định mới với nhiều thay đổi quan trọng, tích cực được kỳ vọng sẽ giúp cơ quan quản lý Nhà nước điều hành giá xăng dầu hợp lý, bám sát thực tế thị trường...

Theo Nghị định 95, một số nội dung quan trọng được sửa đổi là giá cơ sở xăng dầu được tính theo công thức mới. Thời gian điều hành giá xăng dầu cũng được rút ngắn xuống 10 ngày/lần, thay vì 15 ngày/lần như hiện nay. Đồng thời, tiếp tục duy trì Quỹ bình ổn giá xăng dầu.  

THAY ĐỔI CÁCH TÍNH GIÁ CƠ SỞ

Trong bối cảnh nền kinh tế chịu ảnh hưởng tiêu cực bởi dịch Covid-19, Chính phủ đang thực hiện nhiều giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp, người dân vượt qua khó khăn, phục hồi sản xuất, kinh doanh, thì Nghị định 95 được đánh giá là quyết sách kịp thời.

Trong đó, nội dung quan trọng và được quan tâm nhất là quy định về cách tính giá cơ sở xăng, dầu, là mức giá để nhà điều hành làm căn cứ điều chỉnh giá bán lẻ trong nước.

Nếu như trước đây do phụ thuộc chủ yếu vào nguồn xăng dầu nhập khẩu nên việc hình thành giá phải dựa trên giá xăng dầu thế giới để làm tham chiếu điều hành giá xăng dầu trong nước, thì nay với Nghị định 95, công thức tính giá cơ sở xăng dầu mới được xác định bằng (=) giá xăng dầu từ nguồn nhập khẩu nhân với (x) tỷ trọng (%) sản lượng xăng dầu từ nguồn nhập khẩu cộng (+) giá xăng dầu từ nguồn sản xuất trong nước nhân với (x) tỷ trọng (%) sản lượng xăng dầu từ nguồn sản xuất trong nước. Như vậy, giá cơ sở sẽ phụ thuộc vào giá và tỷ lệ nguồn sản xuất trong nước và nhập khẩu.

Cũng theo Nghị định 95, thời gian điều hành giá xăng dầu sẽ được thực hiện vào các ngày mùng 1, ngày 11 và ngày 21 hàng tháng. Đối với các kỳ điều hành trùng vào ngày nghỉ, ngày nghỉ lễ theo quy định của Nhà nước, thời gian điều hành được lùi sang ngày làm việc tiếp theo sau ngày nghỉ, ngày nghỉ lễ. Đối với kỳ điều hành trùng vào dịp Tết Nguyên đán, thời gian điều hành được lùi sang kỳ điều hành tiếp theo.

Trường hợp giá các mặt hàng xăng dầu có biến động bất thường, ảnh hưởng lớn đến phát triển kinh tế - xã hội và đời sống nhân dân, Bộ Công Thương có trách nhiệm báo cáo Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định thời gian điều hành giá xăng dầu cho phù hợp.

Trường hợp các yếu tố cấu thành biến động làm cho giá cơ sở tăng trên 10% so với giá cơ sở liền kề trước đó hoặc trường hợp giá các mặt hàng xăng dầu có biến động ảnh hưởng lớn đến phát triển kinh tế - xã hội và đời sống nhân dân, Bộ Công Thương có trách nhiệm báo cáo Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định về biện pháp điều hành cụ thể.

Đánh giá về việc thay đổi công thức tính giá cơ sở xăng dầu, một số chuyên gia cho rằng điều đó là hợp lý, phản ánh đúng thực tế. Hiện nay, sản xuất xăng dầu trong nước đã chiếm hơn 70% nên tính theo công thức cũ đã không còn phù hợp.

Về cơ bản, sản xuất trong nước sẽ có giá thành cơ sở rẻ hơn so với nhập khẩu. Sau đó, khi tính giá bình quân của hai nguồn này thì giá xăng dầu sẽ giảm đi so với giá nhập khẩu trước đây và sự phụ thuộc vào giá xăng dầu thế giới cũng giảm đi rất nhiều.

Theo PGS.TS Ngô Trí Long, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu thị trường giá cả (Bộ Tài chính), cách tính mới tuy đã tách được hai nguồn nhưng nguyên tắc tính giá cơ sở cơ bản không có thay đổi. Bởi hiện nay, thực tế giá bán của các nước được điều chỉnh phụ thuộc vào giá xăng dầu thế giới, đây là thông lệ chung của quốc tế trong thời gian qua, thực hiện trên nguyên tắc cạnh tranh với xăng dầu nhập khẩu.

Bên cạnh đó, các đơn vị mua xăng dầu từ các nhà máy trong nước được lợi thế không phải chịu thuế nhập khẩu nhưng vẫn phải tính phụ phí thêm 10% đối với xăng. Vì thế, giá mua trong nước và nhập khẩu không chênh nhau nhiều.

Đối với quy định thay đổi thời gian điều hành giá xăng dầu, việc rút ngắn xuống 10 ngày/lần, thay vì 15 ngày/lần như hiện nay, các chuyên gia cho rằng phù hợp với thực tế, giá xăng dầu trong nước sẽ được giữ ổn định nhờ giảm các khoản chi phí đưa xăng dầu từ nước ngoài về Việt Nam nhưng vẫn bám sát giá xăng dầu thế giới.

Theo ông Trần Duy Đông, Vụ trưởng Vụ thị trường trong nước (Bộ Công Thương), với thời gian điều hành 10 ngày thì giá xăng dầu trong nước sẽ bám sát hơn với diễn biến của giá thế giới và sẽ tránh được việc tăng sốc hoặc giảm chậm so với nhịp diễn biến của giá thế giới.

TIẾP TỤC DUY TRÌ QUỸ BÌNH ỔN XĂNG DẦU

Trước khi Nghị định 95 được ban hành, đã có nhiều ý kiến cho rằng cần bỏ Quỹ Bình ổn giá xăng dầu để lĩnh vực kinh doanh xăng dầu hoạt động theo cơ chế thị trường, giá xăng dầu trong nước diễn biến theo xu hướng chung của giá thế giới.

Mặt khác, khi bỏ Quỹ Bình ổn giá, tính minh bạch, công khai trong điều hành giá sẽ tốt hơn, tạo cơ hội bình đẳng trong hệ thống các doanh nghiệp đầu mối.

Tuy nhiên, khi Nghị định 95 được ban hành, Quỹ Bình ổn giá xăng dầu vẫn tiếp tục được duy trì. Đây là quỹ tài chính không nằm trong cân đối ngân sách nhà nước; toàn bộ nguồn trích lập, chi sử dụng để tham gia điều tiết, hỗ trợ cho mục tiêu bình ổn giá bán xăng dầu trong nước.

Nghị định 95 cũng quy định rõ, thương nhân có nghĩa vụ trích lập Quỹ Bình ổn giá; hạch toán và theo dõi riêng Quỹ Bình ổn bằng tài khoản mở tại ngân hàng thương mại và chịu trách nhiệm toàn diện trước pháp luật về việc lựa chọn ngân hàng, quản lý và đảm bảo bảo toàn số dư Quỹ Bình ổn.

Trường hợp tại thời điểm điều hành giá xăng dầu nếu số dư Quỹ Bình ổn giá lớn, Bộ Công Thương xem xét có phương án điều chỉnh giảm hoặc tạm dừng trích lập Quỹ Bình ổn giá.

Bộ Công Thương căn cứ tình hình thực tế, số dư Quỹ Bình ổn, diễn biến giá cơ sở xăng dầu tại thời điểm điều hành giá xăng dầu để quyết định mức trích lập, mức chi sử dụng Quỹ Bình ổn sau khi thống nhất về chủ trương với Bộ Tài chính.

Tại Việt Nam, xăng dầu là một trong những mặt hàng chiến lược quan trọng do Nhà nước quản lý giá. Chính phủ giao Bộ Công Thương nắm bắt giá xăng dầu trên thị trường thế giới, phối hợp với Bộ Tài chính phân tích những yếu tố về giá và thuế để điều chỉnh các loại thuế có liên quan đến xăng dầu.

Đặc biệt là hai bộ này cùng phối hợp để sử dụng Quỹ Bình ổn giá xăng dầu, từ đó quyết định giá bán sao cho phù hợp với giá thế giới, đảm bảo lợi ích của doanh nghiệp và người dân.

Đồng tình với việc tiếp tục duy trì Quỹ Bình ổn xăng dầu, PGS.TS Ngô Trí Long cho rằng, nếu trong nền kinh tế thị trường có sự cạnh tranh thực sự đầy đủ toàn diện thì không cần Quỹ Bình ổn.

Tuy nhiên với Việt Nam, do mặt hàng xăng dầu chưa hoàn toàn vận hành theo cơ chế thị trường nên vẫn cần có sự can thiệp của Nhà nước, đó là quy định doanh nghiệp không được bán lẻ xăng dầu cao hơn giá trần (giá cơ sở) do liên Bộ Công thương - Tài chính công bố.

Theo Luật Cạnh tranh, một doanh nghiệp chiếm 30% thị phần thì được coi là thống lĩnh thị trường, hai doanh nghiệp chiếm 50% và ba doanh nghiệp chiếm 65% thị phần được coi là thống lĩnh thị trường.

Trong trường hợp có một hoặc một nhóm doanh nghiệp thống lĩnh thị trường thì cần phải có sự can thiệp của Nhà nước. Hiện nay, Petrolimex chiếm 47% thị phần; Petrolimex, PVIOil và SaigonPetro chiếm khoảng 70% thị phần nên buộc Nhà nước phải can thiệp không để cho thị trường tự quyết định.

“Quỹ Bình ổn là để phòng ngừa khi giá xăng dầu thế giới tăng cao. Nhờ có Quỹ Bình ổn mà trong những tháng vừa qua, giá xăng dầu của Việt Nam luôn luôn tiệm cận với giá xăng dầu thế giới chứ không thể cao hơn hoặc bằng giá thế giới”, PGS.TS Ngô Trí Long nhấn mạnh, đồng thời cho biết các doanh nghiệp xăng dầu cũng không muốn tồn tại Quỹ Bình ổn giá vì họ sẽ thiệt thòi, song vì toàn bộ tổng thể nền kinh tế, vì vấn đề kiểm soát mặt bằng chung giá, các doanh nghiệp này cũng phải thừa nhận rằng cần thiết phải có Quỹ Bình ổn giá xăng dầu. 

Mạnh Đức (VNECONOMY)

Nhờ giá bán tăng cao, xuất khẩu hạt tiêu trong 10 tháng đã đem về 783 triệu USD, tăng 44,2% so với cùng kỳ năm trước. Đây là con số tăng trưởng rất ấn tượng. Ngành hồ tiêu đang tự tin sẽ giành lại mốc 1 tỷ USD khi kết thúc năm 2021…

Theo Cục Chế biến và Phát triển thị trường nông sản (Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn), năm nay giá tiêu xuất khẩu tăng rất mạnh, tại thị trường nội địa, giá tiêu cũng liên tục tăng “nóng”.

Vào tháng 1/2021, giá tiêu thô chỉ ở mức 50.000 đồng/kg, thì đến giữa tháng 10/2021 giá tiêu đã vượt mốc 90.000 đồng/kg. Chỉ tính riêng trong 10/2021, giá tiêu trong nước tăng trung bình 8.000 – 9.000 đồng/kg.

KIM NGẠCH XUẤT KHẨU TĂNG TRÊN 44%

Trên thị trường xuất khẩu, giá "vàng đen" của Việt Nam tăng đạt gần 4.500 USD/tấn trong tháng 10/2021 đối với tiêu đen loại 550g/l, trong khi đó tiêu trắng xuất khẩu đã lên tới ngưỡng 6.290 USD/tấn. Tính chung 10 tháng, giá tiêu xuất khẩu bình quân đạt hơn 3.300 USD/tấn, tăng 51,1% so với cùng kỳ năm 2020.

Nhìn lại năm 2020, do áp lực dư cung kéo dài nên giá tiêu xuất khẩu bình quân của Việt Nam vào EU chỉ đạt 2.750 USD/tấn; vào Ấn Độ chỉ đạt 2.280 USD/tấn.

Tính từ đầu năm đến 31/10/2021, Việt Nam đã xuất khẩu được hơn 232.000 tấn hồ tiêu các loại, kim ngạch đạt 783 triệu USD, so với cùng kỳ năm 2020, lượng xuất khẩu giảm 3,2%, tuy nhiên kim ngạch xuất khẩu tăng 44,2%.

Đứng đầu danh sách các doanh nghiệp xuất khẩu hồ tiêu năm 2021, là Công ty Trân Châu với lượng xuất khẩu đạt 19.749 tấn trong 3 quý, giảm 9,9% so với cùng kỳ.

Tiếp theo là các doanh nghiệp: Olam xuất khẩu 18.511 tấn, tăng 7,4%; Nedspice: 14.170 tấn tăng 8,5%; Phúc Sinh: 13.455 tấn, giảm 19,9%; Haprosimex JSC: 10.137 tấn, giảm 8,5%; Liên Thành: 8.559 tấn, tăng 39,5%,…

Tuy khối lượng tiêu xuất khẩu giảm, nhưng giá trị kim ngạch được các doanh nghiệp thu về đều cao hơn so với cùng kỳ năm ngoái từ 30-70%.

Đã 18 năm nay, Việt Nam liên tục đứng vị trí số 1 toàn cầu về khối lượng hồ tiêu xuất khẩu. Đặc biệt, nhờ diện tích gieo trồng loại cây này tăng mạnh, Việt Nam đã vượt qua Ấn Độ để trở thành nước có diện tích và sản lượng thu hoạch tiêu lớn nhất thế giới.

Căn cứ lượng tiêu xuất khẩu các năm trước, thì trong 2 tháng cuối năm lượng tiêu xuất khẩu có thể đạt 40.000 - 45.000 tấn. Với đà tăng giá trên thị trường thế giới như hiện nay, mặt hàng hồ tiêu đang có khả năng sẽ giành lại được mốc 1 tỷ USD khi kết thúc năm 2021.

GIÁ TIÊU CÓ THỂ ĐẠT NGƯỠNG 100 NGHÌN ĐỒNG/KG

Giá tiêu liên tục xuống dốc suốt 4 năm, đến năm nay giá tiêu mới bắt đầu hồi phục trở lại. Điều đặc biệt là giá tiêu tăng rất nhanh, cho thấy ngành hồ tiêu đang trở lại thời kỳ hoàng kim.

Mặc dù thời gian qua các đại lý liên tục thu mua tiêu giá cao, tuy nhiên thực tế, lượng giao dịch không nhiều do đa phần nông dân đã bán hết tiêu ngay từ đầu vụ thu hoạch.

Hiệp hội Hồ tiêu Việt Nam dự báo giá tiêu sẽ tiếp đà tăng, do sản lượng hồ tiêu của Việt Nam và các nước giảm mạnh vì biến đổi khí hậu và nhu cầu lễ tết cuối năm. Hiện lượng hàng trong dân gần như đã hết, nếu đà tăng giá tiếp tục diễn ra, thì lượng hàng tồn từ 2-3 năm trước sẽ được tung ra thị trường và trong năm nay sẽ giải phóng hết được số lượng tiêu tồn kho.

Theo phân tích của các chuyên gia, giá tiêu tăng mạnh trong nửa đầu năm 2021, nhưng sang đến quý 3 có dấu hiệu chững lại là bởi thị trường “vật lộn” do Covid-19.  Khi các tỉnh thành mở cửa từ tháng 10, đã thúc đẩy hàng hóa luân chuyển, gỡ khó cho xuất khẩu đẩy giá tăng liên tiếp, dẫn đến giá tiêu tiếp tục “bùng nổ”.

Ngành hồ tiêu vẫn phải đối mặt với những khó khăn, thách thức nhất định. Điển hình như, giá cước tàu vận chuyển đi các nước Trung Đông, châu Âu, Mỹ… tăng gấp 6-10 lần so với trước đây. Bên cạnh đó, chi phí nguyên liệu đầu vào tái sản xuất như phân bón, giá xăng vẫn đang tăng cao làm ảnh hưởng đến quá trình sản xuất và thu mua.

Tình trạng ách tắc container tại các cảng vẫn còn, khiến thu mua trong nước giảm. Tuy nhiên, nhu cầu cao các tháng cuối năm, nguồn cung khan hiếm do mất mùa tại các quốc gia khiến thị trường như chiếc "lò xo bị nén", đẩy giá tiêu tiếp tục tăng.

Một yếu tố được nhận định sẽ tiếp tục hỗ trợ giá tiêu đó là việc thế giới đang trong giai đoạn được đánh giá là chu kỳ "siêu kinh tế", sắp tới có thể Mỹ và các quốc gia khác tiếp tục bơm tiền vào thị trường.

Giá xăng dầu, giá gas, giá khí đốt tăng cao tiếp tục đẩy cước vận tải, nguyên, nhiên vật liệu tăng cao. Để có thể tái lập ngành xuất khẩu tỷ USD trong năm nay, hồ tiêu 2 tháng cuối năm phải tăng cường xuất khẩu hơn nữa.

Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, trong 10 tháng năm 2021 so với cùng kỳ năm trước, nhiều mặt hàng nông sản có giá trị xuất khẩu tăng mạnh như cao su tăng 46,5%; tiêu tăng 44,2%; hạt điều tăng 13,5%; sắn và sản phẩm từ sắn tăng 21,2%...

Về thị trường xuất khẩu, giá trị  xuất khẩu nông, lâm, thủy sản 10 tháng của Việt Nam tới các thị trường thuộc khu vực châu Á chiếm 42,8% thị phần, châu Mỹ 30%, châu Âu 11,4%, châu Phi 1,9%, châu Đại Dương 1,5%.

Chu Khôi (VNECONOMY)

Trong 10 tháng năm 2021, xuất khẩu cà phê ước đạt 1,273 triệu tấn, trị giá 2,41 tỷ USD, giảm 5,1% về khối lượng nhưng giá trị vẫn tăng 4,1% so với cùng kỳ năm trước...

Vụ thu hoạch mới tại vùng cà phê Tây nguyên đã bắt đầu, việc giá cà phê tăng cao hiện đang ở mức cao nhất trong 5 năm qua, khiến nông dân trồng cà phê rất hào hứng.

Giá cà phê xuất khẩu cũng đã đạt tới gần 2.370 USD/tấn là cơ hội để các thương nhân chớp thời cơ đẩy mạnh xuất khẩu, hướng tới mốc 3 tỷ USD trong năm nay…

HỨNG KHỞI VỚI GIÁ CÀ PHÊ TĂNG CAO

Trong quý 3/2021, hoạt động giãn cách xã hội do dịch Covid-19 khiến chuỗi cung ứng hầu hết nông sản bị đứt gãy, dẫn đến nhiều loại nông sản như rau quả, chăn nuôi thủy sản giảm giá. Thế nhưng, đứt gãy chuỗi cung ứng cà phê không làm giá của mặt hàng này giảm, mà trái lại càng đẩy giá cà phê nguyên liệu trong nước tăng thêm.

Tính chung trong quý 3 giá cà phê trong nước tăng 12%, vượt mốc 40.000 đồng/kg, đồng thời đánh dấu chấm hết của chu kỳ giảm giá 4 năm liên tiếp.

Sang tháng 10, giá cà phê robusta trong nước tiếp tục xu hướng tăng khoảng 2,5% so với cuối tháng 9 trước thềm vụ thu hoạch mới lên mức 41.000 đồng/kg.

Đặc biệt trong 2 ngày đầu tháng 11/2021 đã chứng kiến giá cà phê trong nước tăng tới 1.200 đồng/kg, đưa giá cà phê lên 42.200 đồng-42.300 đồng/kg, mức giá cao nhất trong vòng 5 năm qua.

Ông Đỗ Hà Nam - Phó Chủ tịch Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam nhận định, chu kỳ 10 năm của ngành hàng cà phê đang quay trở lại. Dự báo giá cà phê sẽ đạt đỉnh vào cuối năm.

Mặc dù vậy, để giá cà phê quay về thời hoàng kim 46.000 - 47.000 đồng/kg còn phụ thuộc nhiều vào tình hình kiểm soát dịch Covid-19, tốc độ phục hồi kinh tế thế giới và thời tiết của các nước trồng cà phê lớn trên thế giới.

Nếu xét về giá cà phê xuất khẩu thì năm 2011 lập đỉnh cao nhất là 2.600 USD/tấn, hiện nay giá cà phê chỉ mới đạt mức 2.370 USD/tấn, còn thiếu 230 USD nữa mới đạt mức đỉnh năm 2011, như vậy giá cà phê vẫn còn cửa để tăng.

Theo ông Nam, nếu giá cà phê lập đỉnh vào cuối năm sẽ rất tốt cho người nông dân và ngành cà phê của Việt Nam, vì vào tháng 11 hàng năm là mùa thu hoạch cà phê ở Tây Nguyên.

Thởi gian này tại Việt Nam, tình hình bình thường mới với các lệnh giãn cách xã hội đã được nới lỏng, hứa hẹn các thương nhân xuất khẩu sẽ đẩy mạnh việc giao hàng lên tàu để bù đắp cho sự đình trệ trong nhiều tháng qua.

Tuy nhiên, theo dự báo, lô hàng xuất khẩu đầu tiên được ký sau giãn cách sẽ chỉ được đưa lên tàu rời cảng sớm nhất vào cuối tháng 11, trong khi tại cảng vẫn còn ứ đọng hàng triệu bao cà phê khác cần giao cho khách.

Vụ thu hoạch mới tại vùng cà phê Tây nguyên đã bắt đầu, việc giá cà phê tăng cao đang khiến nông dân trồng cà phê rất hào hứng, Tuy nhiên, tình trạng thiếu nhân công để tăng cường thu hái đang là vấn đề không nhỏ. Người trồng cà phê kỳ vọng chính quyền các địa phương sớm có biện pháp hỗ trợ để thu hoạch vụ mùa mới diễn ra thuận lợi.

Hiệp hội Cà phê – Ca cao Việt Nam dự báo, xuất khẩu cà phê 2 tháng còn lại mỗi tháng sẽ đạt khoảng 130 nghìn tấn,  nếu vẫn giữ được giá cao như hiện nay, có thể đem về thêm 600 triệu USD trong 2 tháng cuối năm, để đưa kim ngạch cà phê cả năm lập lại ngưỡng 3 tỷ USD.

TRIỂN VỌNG NIÊN VỤ 2021-2022

Trên thị trường thế giới, dự báo giá cà phê sẽ tiếp tục tăng cao trong thời gian tới do nguồn cung chưa ổn định, thị trường đang lo ngại hạn hán xảy ra tại Nam Mỹ và lũ lụt tại Đông Nam Á, trong bối cảnh dịch bệnh kéo dài và giá cước phí vận chuyển cao.

Những đợt băng giá và hạn hán kéo dài ở Brazil đã làm hư hại nhiều diện tích cây cà phê của nước này, đẩy giá tăng vọt trong thời gian qua. Theo Hiệp hội các nhà xuất khẩu cà phê Brazil (Cecafé), lũy kế 3 tháng đầu niên vụ 2021 - 2022, xuất khẩu cà phê của Brazil đạt 8.817 triệu bao, giảm 20% so với 3 tháng đầu niên vụ 2020 - 2021. Tại Brazil, nhiều yếu tố đang hỗ trợ cho giá cà phê, đó là đồng Reais tăng 1,42%, tỷ giá lên ở mức 1 USD = 5,5890 Reais.

Thời tiết xấu cũng ảnh hưởng đến vụ thu hoạch cà phê của Colombia. Ngoài ra, sự xuất hiện của virus Covid-19 biến thể "Mu" ở nước này có thể dẫn tới những chính sách phong tỏa/giãn cách xã hội kéo dài, cộng thêm tình trạng thiếu lao động có thể khiến cho tình hình sản xuất cà phê Colombia sẽ xấu đi hơn nữa.

Những điều này góp phần đẩy giá robusta tăng lên, kết hợp với sự gián đoạn dòng chảy cà phê từ Đông Nam Á và chi phí vận chuyển cà phê cao đã khiến lượng cà phê robusta lưu tai các kho dự trữ trên sàn ICE giảm mạnh.

Công ty tư vấn Fitch Solutions dự báo giá cà phê có thể duy trì cao đến năm 2022, không chỉ vì sản lượng thu hoạch sụt giảm, mả còn nhờ “nhu cầu cà phê, ít nhất là ở Châu Âu và Mỹ, sẽ tăng lên trong những tháng tới, khi những hạn chế để chống Covid-19 được dỡ bỏ, cho phép các quán cà phê được mở cửa trở lại", Fitch Solutions nhận định. Công ty tư vấn này đã nâng dự báo giá bình quân cà phê arabica năm 2022 từ 1,25 USD/lb lên 1,5 USD/lb.

Trong khi mùa thu hoạch cà phê của các nước ở Bán cầu nam (Brazil, Colombia…) thường từ tháng 5 đến tháng 10, thì Việt Nam thu hoạch cà phê từ tháng 11 hàng năm đến hết tháng 4 năm sau.

Như vậy, thời điểm này, tuy Việt Nam bắt đầu thu hoạch cà phê, nhưng đang ở thế “một mình một chợ”, nên thành hay bại trong xuất khẩu cà phê thời điểm này là nằm trong thế chủ động của các doanh nghiệp cà phê Việt Nam, nếu biết điều tiết sản lượng bán ra hợp lý và biết đàm phán với đối tác để đạt được hợp đồng giá có lợi nhất.

Các chuyên gia khuyến cáo, tranh thủ thị trường đang có mức giá tốt như hiện nay, các nhà sản xuất Việt Nam nên sớm thúc đẩy đưa hàng vụ mới ra thị trường. Bởi nếu muộn hơn, khi Fed tăng lãi suất, đồng thời với sản lượng của Brazil năm sau có thể được mùa sẽ đẩy giá cà phê đi xuống.

Chu Khôi (VNECONOMY)

Từ bao lâu nay, chút vị đắng bên đầu lưỡi, cùng mùi hương đậm đà lan toả mà cà phê tạo ra vẫn luôn khiến chúng ta phải ngất ngây, say đắm. Người ta thưởng thức cà phê trong khi làm việc, gặp gỡ đối tác, khi trò chuyện cùng bạn bè, người thân… và cả khi một mình. 

MỘT ĐOẠN LỊCH SỬ CỦA CÀ PHÊ 

Vào những năm 80 của thế kỷ XIX, người Pháp xâm lược Việt Nam và mang theo nhiều nét văn hóa phương Tây vào thuộc địa, trong đó có cả cà phê. Trải qua nhiều thăng trầm lịch sử, đến nay cà phê vẫn có chỗ đứng vững chắc trong đời sống của người Việt.

Thứ thức uống đen sánh, mang vị đắng, đầm nhưng khiến người ta khoan khoái sau khi uống được rất nhiều người thời bấy giờ ưa chuộng, đặc biệt là tầng lớp quan chức, quý tộc phong kiến. Có thời gian, uống cà phê còn là thước đo sự sành điệu, đẳng cấp của một người.

Ở Việt Nam, Tây Nguyên được xem là vùng đất màu mỡ gắn liền với cây cà phê. Nơi đây được khai phá và trở thành vùng trồng cà phê lớn nhất nước với những loại cà phê có chất lượng ngon hàng đầu. Có rất nhiều nhà sản xuất lớn ở đây, nổi bật nhất là Trung Nguyên, Vinacafe và Highlands Coffee. Bên cạnh đó, một số tên tuổi quốc tế bao gồm Nestle, cái tên đã tham gia vào ngành công nghiệp cà phê tại Việt Nam kể từ sau giai đoạn mở cửa kinh tế trong những năm 1990.

Kể từ đầu thế kỷ 20, sản xuất cà phê đã đóng góp một phần lớn vào việc phát triển nền kinh tế đất nước. Đến cuối những năm 1990, Việt Nam đã đứng thứ hai về sản xuất cà phê, chỉ sau Brazil. Tuy nhiên, sản xuất chủ yếu tập trung vào hạt Robusta. Trong những năm gần đây, người ta tập trung nhiều hơn vào việc cải thiện chất lượng cà phê với việc trồng rộng rãi hạt cà phê Arabica, và đặc biệt là cà phê chồn nổi tiếng.

Người Việt uống cà phê như thế nào?

Cách mà cà phê được rang, pha và thưởng thức ở Việt Nam khác với phần còn lại của thế giới. Tại đây, cà phê được rang thủ công từ từ trong 15 phút với nhiệt độ thấp trong khi trên toàn thế giới, máy thường được sử dụng cho quá trình rang. Khác biệt hơn, cà phê ở Việt Nam sẽ được cho vào phin để pha thay vì máy pha cà phê phổ biến trên thế giới.

Trước, trong và sau khi làm việc, người Việt Nam thường uống một cốc nâu (cà phê với sữa đặc) hoặc đen (cà phê đen). Ở miền Bắc, khi mùa đông đến, người ta thường dùng nâu nóng hoặc đen nóng. Nhưng nhìn chung, đen đá (cà phê đen đá) và đặc biệt là nâu đá (cà phê đá với sữa đặc) là những lựa chọn phổ biến hơn cả. Khi thực dân Pháp lần đầu tiên đưa cà phê vào Việt Nam vào cuối thế kỷ 19, vì không có sẵn sữa tươi nên người Pháp và người Việt bắt đầu sử dụng sữa đặc có đường để thay thế. Dần dần, nguyên liệu đặc biệt này trở thành một thứ đặc trưng mỗi khi nhắc đến cà phê Việt Nam.

Một trong những biến thể cà phê nổi tiếng nhất với cả người bản địa và du khách quốc tế chính là cà phê trứng. Đây là loại thức uống được làm từ cà phê (cà phê vối) với trứng gà (có nhỏ thêm mật ong) và sữa đặc có đường. "Cà phê Giảng" là quán cà phê lâu đời và nổi tiếng nhất Hà thành phục vụ thức uống này. Theo lời người chủ hiện tại của quán thì cà phê trứng ra đời vào những năm 1950 tại Hà Nội, xuất phát từ việc khan hiếm mặt hàng sữa tươi thời điểm bấy giờ nên cha ông, người chủ đầu tiên của quán đã dùng lòng đỏ trứng gà như một giải pháp thay thế, sau này, đây là đặc sản của Hà Nội.

Cà phê trứng trông rất giống một ly cappuccino, với hỗn hợp trứng và sữa được đánh thành một lớp bọt nhẹ như kem. Nhiều quán cà phê hiện nay còn thêm cả phiên bản cà phê trứng với bơ và phô mai để "lạ hoá" thức uống vốn dĩ đã quá quen thuộc này.

Văn hoá cà phê "cóc"

Nhắc đến cà phê Việt thì không thể không nhắc đến văn hoá cà phê "cóc". Từ "cóc" được sử dụng để ví von cho những quán cà phê nép mình trên vỉa hè cùng những bộ bàn ghế nhỏ nhắn vừa đủ ngồi. Và mỗi khi có công an trật tự đi qua, những quán cà phê "di động" này lại "nhảy, nhảy và nhảy". Hình ảnh có phần hài hước này không ngờ đã trở thành một thứ văn hoá uống cà phê độc đáo, in sâu vào tâm trí người Việt qua nhiều thế hệ. Như một tín hiệu đặc trưng, người ta có thể nhìn thấy một công chức với trang phục chỉn chu ngồi cạnh một bác tài xe ôm với trang phục loà xoà mỗi khi bước vào những quán cà phê "cóc".

Tại nhiều con đường ở Sài Gòn, Hà Nội, không khó bắt gặp những quán cà phê không tên, vài chiếc ghế gỗ con xếp ngẫu hứng đủ cho người ta ngồi hoặc lấy làm bàn để đôi ba ly cà phê. Người Việt yêu cà phê "cóc" không chỉ vì giá cả bình dân, thân thiện, tiện lợi mà phần lớn do thói quen và nhu cầu lượm lặt thông tin. Người ta có thể ngồi hàng giờ đồng hồ, nhâm nhi ly cà phê với bạn bè kể cả những người không quen biết cũng chỉ để tán gẫu dăm ba câu chuyện ...

Và dù là ở những quán hàng sang trọng, trong góc phố yên tĩnh hay bên những con phố xe cộ lại qua thì khi ngồi bên ly cà phê, người ta vẫn bất giác lắng lại lòng mình.

Giờ đây, khi các "ông lớn" trong ngành công nghiệp cà phê trên thế giới đổ bộ vào Việt Nam, người ta lại lo ngại về sự mai một và biến mất của cà phê Việt chính gốc. Thế nhưng, có thể tin vào một điều rằng, phàm điều gì đã gắn liền với văn hoá và lịch sử thì khó mà lung lay trước những "hương vị lạ nhưng chóng quên", nhất là khi thức uống đặc sánh đậm đà đặc trưng của riêng người Việt lại quyến rũ và độc đáo đến như vậy.

Nga Nguyễn (Traveline+)