MASCOPEX

Hạn hán không chỉ khiến các loại cây lương thực ngắn ngày như lúa, hoa màu ở các tỉnh ĐBSCL giảm sản lượng, mà còn khiến cho nông dân trồng cà phê, hồ tiêu ở các tỉnh Tây Nguyên, Đông Nam bộ mất ăn mất ngủ vì khả năng giảm năng suất rất cao.

Giá hồ tiêu đã tăng trở lại

Những ngày này, để hỗ trợ người dân trồng tiêu, UBND huyện Lộc Ninh, Bình Phước phải thông qua Công ty cao su Lộc Ninh dùng 20 xe bồn để vận chuyển nước hỗ trợ người dân sinh hoạt và tưới hồ tiêu.

Tuy nhiên, về căn bản, đây chỉ là giải pháp tình thế trong thời gian này, vì về lâu dài, nếu nắng nóng tiếp tục kéo dài, chắc chắn nguồn nước sẽ không có đủ để tưới tiêu mà chỉ đủ cho sinh hoạt.

Tình trạng ở Đồng Nai cũng không khá hơn. Theo Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT) Đồng Nai, nếu Bình Phước cần đến xe bồn của công ty cao su để vận chuyển nước cho sinh hoạt và nước tưới cho hồ tiêu, thì Đồng Nai cũng đang ở trong tình huống tương tự.

Theo số liệu của Cục Trồng trọt vào năm 2014, tổng diện tích trồng hồ tiêu cả nước là gần 85.600 héc ta, trong đó, các tỉnh phía Nam chiếm gần 82.000 héc ta. Diện tích trồng hồ tiêu lớn nhất vẫn là các tỉnh Tây Nguyên với gần 44.000 héc ta, tiếp đến các tỉnh Đông Nam bộ với gần 34.300 héc ta. Đây là hai khu vực đang chịu ảnh hưởng nặng nề của hạn hán.

Giá hồ tiêu trên thị trường liên tục giảm trong thời gian qua sau khi có thông tin Việt Nam đã mở rộng diện tích lên gần 100.000 héc ta (số liệu công bố cuối năm 2015 của Cục Trồng trọt). Tuy nhiên, những đợt nắng hạn kéo dài đã làm cho một số diện tích hồ tiêu bị chết.

Phía Hiệp hội Hồ tiêu Việt Nam cho biết hiệp hội đã nhận được thông tin về diện tích hồ tiêu ở nhiều tỉnh Đông Nam bộ, Tây Nguyên và ở Phú Quốc (Kiên Giang) bị ảnh hưởng do hạn hán. Tuy nhiên, số liệu chính xác phải cần thêm thời gian do lúc này chưa phải là đỉnh điểm của mùa khô. 

Do thông tin hạn hán nên từ giữa tháng 3, giá hồ tiêu sau khi giảm xuống còn 130.000 đồng/kg đã bắt đầu tăng trở lại.

Ngày 30-3, giá hồ tiêu trên thị trường dao động từ 147.000 -151.000 đồng/kg, tăng gần 20.000 đồng/kg với với hai tuần trước. Bộ NN&PTNT trong báo cáo hàng tháng đã dự báo rằng, do hạn hán nên giá hồ tiêu có dấu hiệu hồi phục.

Giá cà phê chưa dự đoán được

Thống kê của Bộ NN&PTNT cho thấy, đến cuối tháng 3 này, Tây Nguyên có 167.000 héc ta cây trồng bị hạn hán, thiếu nước tưới, trong đó có 14.600 héc ta lúa, và gần 153.000 héc ta cà phê. Và nếu nắng nóng tiếp tục kéo dài, diện tích bị thiệt hại sẽ còn tiếp tục tăng lên.

Ông Nguyễn Nam Hải, Phó chủ tịch Hiệp hội Cà phê Ca cao Việt Nam (Vicofa) kiêm Tổng giám đốc Tổng công ty Cà phê Việt Nam (Vinacafe), cho biết hiện nhiều hồ nước tại các tỉnh Tây Nguyên chỉ còn khoảng 30-35% lượng nước và trong thời gian tới, nguồn nước tưới cho cà phê sẽ thiếu trầm trọng.

“Nếu không có đủ nguồn nước tưới, năng suất cà phê giảm là điều chắc chắn và thiệt hại sẽ rất lớn nếu thời gian tới các tỉnh Tây Nguyên không có mưa”, ông Hải nói với TBKTSG Online qua điện thoại khi đang trên đường đi kiểm tra tình hình ở Gia Lai.

Theo một báo cáo của Bộ NN&PTNT về vấn đề hạn hán, hiện nhiều hồ chứa nước ở Tây Nguyên đang trong tình trạng “người dân có thể đi bộ ngang qua” do hết nước. Cụ thể, Đak Lak có khoảng 250 hồ nước sẽ trơ đáy vào đầu tháng >4, Gia Lai các hồ chỉ còn lượng nước 10-15%. So với các tỉnh lân cận, Kon Tum vẫn còn trữ nước trong hồ nhiều nhất khi mực nước trong các hồ ở tỉnh này còn 30-50% dung tích thiết kế.

Tuy nhiên, đối với cà phê, dù nắng hạn đang khiến cho một phần tư diện tích trồng cà phê thiếu nước và dự báo của Vicofa ít nhất làm giảm 20% sản lượng, nhưng giá cà phê trong thời gian tới giá có tăng lên hay không vẫn là một câu hỏi khó trả lời. Theo ông Nam Hải, những năm qua, giá cà phê trên thị trường không phản ánh yếu tố cung cầu mà phụ thuộc vào các quỹ đầu cơ hàng hóa của các tập đoàn lớn.

Ngày 30-3, giá cà phê tại Tây Nguyên dao động từ 32.700 -33.200 đồng/kg, tăng 100 đồng so với ngày hôm trước.

(Ngọc Hùng - The Saigontimes)

Các nhà khoa học đang phát triển nhiều giống lúa có sức đề kháng cao để giúp nông dân ở Việt Nam thích ứng với biến đổi khí hậu, trong bối cảnh hạn hán tồi tệ nhất của đất nước trong 90 năm qua.

Hạn hán, cũng như dòng chảy liên quan của nước mặn thượng nguồn, đã bị phá hủy 159.000 ha ruộng lúa và khiến gần một triệu người thiếu nước uống, theo một báo cáo mới của Liên Hợp Quốc. Một nửa triệu ha dự kiến sẽ bị hư hỏng từ khoảng giữa năm.

Viện nghiên cứu lúa gạo quốc tế Philippines đã nhân giống lúa chất lượng cao gọi là "giống lúa khí hậu thông minh" có khả năng trưởng thành nhanh chóng, có thể chịu đựng muối, và được thiết kế đặc biệt cho đồng bằng sông Cửu Long của Việt Nam, Reiner Wassmann, nhà lãnh đạo dự án, nói với IRIN.

Vùng đồng bằng sông Cửu Long, một trong những ảnh hưởng nặng nhất bởi hạn hán, chiếm một nửa sản lượng lúa của cả nước và 90 phần trăm xuất khẩu của năm ngoái.

Nguyễn Thị Lang của Viện lúa Đồng bằng sông Cửu Long với giống lúa biến đổi gien chịu được hạn hán, lũ lụt và nước mặn. Ảnh IRRI

Hạn hán do chịu sự tác động của El Nino, làm phá vỡ các mô hình thời tiết trên toàn thế giới, trong khi nước mặn xâm nhập xảy ra hàng năm. Nhưng hạn hán đã làm cho nó tồi tệ hơn: nước mặn đã xâm nhập sớm hơn 2 tháng so với bình thường và đã mở rộng khoảng 25 km sâu vào nội địa so với mức trung bình do mực nước sông thấp hơn so với bất kỳ năm nào kể từ khi được ghi chép lại từ thế kỷ trước.

Trong đợt hạn hán năm 2014, chính phủ kêu gọi nông dân ở miền Bắc và miền Trung chuyển từ trồng lúa sang cây trồng chịu hạn hơn.

Các nhà khoa học nói rằng tình trạng khẩn cấp của năm nay chỉ là sự mở đầu của những gì sẽ đến, khi biến đổi khí hậu dẫn đến hạn hán thường xuyên hơn và dữ dội và nước biển dâng. Đó là tin xấu đối với nông dân trồng lúa, cũng như nền kinh tế của Việt Nam với hơn 90 triệu người dân.

Gạo là thành phần chủ yếu trong bàn ăn của người Việt và là một phần xuất khẩu quan trọng. , Chỉ có Ấn Độ và Thái Lan xuất khẩu nhiều gạo hơn Việt Nam năm ngoái theo IRRI.

Wassmann Nhóm nghiên cứu cũng đã phát triển các kỹ thuật quản lý nước cho phép nông dân làm giảm nguy cơ mất mùa màng của họ.

Ngoài ra, để giảm thiểu nguy cơ hạn hán, IRRI phát triển một chu kỳ xả và tái ngập cánh đồng, có thể tiết kiệm 25% việc sử dụng nước trong khi cắt giảm chi phí trong việc bơm nước để tưới tiêu của nông dân.

Việt Nam đã tăng gấp đôi sản lượng gạo trong hai thập kỷ vừa qua sau khi trở thành một nhà nhập khẩu ròng. Trong năm 2014, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn công bố một chiến lược quốc gia để tăng thêm sản xuất.

Việc nghiên cứu được tiến hành ở Việt Nam còn ảnh hưởng vào một chương trình IRRI lớn hơn nhằm thích ứng với việc trồng lúa đến các khía cạnh khác nhau của sự thay đổi khí hậu ở các nước khác nhau. Ví dụ, IRRI đã phát triển giống chịu hạn của lúa được nuôi ở Ấn Độ, Nepal, Philippines và Bangladesh.

Công việc tương tự cũng đang được tiến hành như một nỗ lực để bảo vệ chống lại lũ lụt: một giống lúa mới được truyền với một gen "lặn" để cho phép nó có thể chịu đựng việc ngập nước trong ít nhất 2 tuần. Giống lúa này đang được trồng ở những vùng ngập lũ của các nước như Myanmar, Lào và Indonesia. Các nhà khoa học cũng đang chuyển gen này vào các giống lúa ở châu Phi.

Khoa Le ( IRIN)

Nhiều năm liền, cà phê được bình ổn giá nhờ có các vùng sản xuất bổ trợ cho nhau. Hạn hán ở Việt Nam sắp làm chấm dứt sự bình ổn đó.

Có vài tin không mấy vui cho tín đồ cà phê thời gian gần đây. Đó là những người trồng cà phê khắp thế giới đang phải đối mặt cùng lúc với thiên tai hạn hán lẫn dịch bệnh. Các nhà buôn bán cà phê lớn trên toàn thế giới đã bắt đầu dự báo sự thâm hụt sản lượng cà phê tại Việt Nam.

Do tình trạng hạn hán kéo dài, có tháng có lượng mưa dưới mức trung bình, Việt Nam dự kiến chỉ đạt sản lượng thấp hơn so với mức trung bình hàng năm trong mùa vụ năm nay. Có khoảng 343,5 nghìn ha lúa vụ đông xuân đã bị thiệt hại tại đồng bằng sông Cửu Long, nơi chịu tác động kép từ tình trạng thiếu nước và xâm nhập mặn, theo AFP.

Việt Nam hiện là nước sản xuất cà phê robusta lớn nhất thế giới. Robusta và arabica là hai loại cà phê thông dụng nhất toàn cầu. Trong khi arabica thường được dùng để chế biến các loại cà phê chất lượng cao như espresso, các nhà sản xuất thường dùng robusta để chế biến cà phê hòa tan. Điển hình là thương hiệu Folgers, chỉ sử dụng robusta hoặc hỗn hợp robusta/arabica trong hầu hết các loại cà phê của hãng.

Giá cả hàng hóa biến động thường xuyên là yếu tố chi phối thị trường cà phê trong nhiều năm, và các nhà sản xuất thường chọn lựa thành phần chính trong hỗn hợp sản phẩm dựa trên giá thành đầu vào. Việc robusta và arabica được trồng tập trung ở các vùng khác nhau trên thế giới giúp mỗi loại cà phê bù đắp giá cho nhau, và giúp cho thị trường tránh khỏi những cú sốc giá cả. Trong khi robusta được trồng nhiều nhất ở khu vực Đông Nam Á và Châu Phi, thì arabica lại được trồng chủ yếu ở Trung và Nam Mỹ.

Tuy nhiên, khi các vùng trồng robusta chính của thế giới (chủ yếu là Việt Nam) đang trải qua đợt khô hạn, thì các nông dân Trung Mỹ và Mexico cũng đang phải vật lộn với dịch bệnh. Trong vòng bốn năm qua, những nông dân vùng này đã chứng kiến sự gia tăng đáng báo động của một loại nấm gây nên bệnh rỉ sắt (coffee rust).

Theo giáo sư Ivette Perfecto thuộc đại học Michigan, loại nấm này có sức tàn phá ghê gớm. "Đó là một vấn đề lớn ở Trung Mỹ, vùng Caribe và cả miền bắc Nam Mỹ", bà nói. "Dịch bệnh này chẳng kém gì hạn hán tại Việt Nam".

Bệnh rỉ sắt không phải là một loại bệnh mới, nhưng gần đây lại bùng phát trên quy mô lớn ở Tây bán cầu. Tác động của nó có thể làm tàn phá mùa màng hàng loạt. Hơn 200 năm trước, khi nó từng bùng phát tại Đông Nam Á, bệnh rỉ sắt đã xóa sổ gần như hoàn toàn ngành sản xuất cà phê khu vực này.

"Đó là lý do vì sao khu vực này giờ đây chỉ trồng cây chè là chủ yếu", Perfecto nói. "Khi phát hiện bệnh này lần đầu ở châu Mỹ, mọi người gần như hoảng sợ và cho rằng đây có lẽ là "ngày tận thế" của ngành cà phê châu Mỹ".

Mặc dù bệnh rỉ sắt đã xuất hiện ở châu Mỹ cách đây 30 năm, nhưng may mắn là sự tàn phá trên diện rộng đã không hề xảy ra. Trong nhiều thập kỷ, rỉ sắt vẫn luôn gây phiền toái cho người nông dân nhưng chưa bao giờ là mối đe dọa của khu vực. Tất cả mọi chuyện bắt đầu thay đổi từ năm 2012 khi một đợt dịch bệnh rỉ sắt bùng phát mạnh mẽ trên các cánh đồng, nhất là ở Mexico. Thảm họa này giờ đây phổ biến đến mức nhiều nông dân cho biết sản lượng của họ đã giảm tới 60%, trong khi một số người đã từ bỏ hoàn toàn cánh đồng của họ.

Chẳng ai biết nguyên nhân đằng sau dịch bệnh này là do đâu. Perfecto lý giải rằng dịch bệnh này xảy ra là do sự kết hợp từ các yếu tố mà người nông dân sử dụng để trồng cây cà phê arabica. Thuốc diệt nấm kém hiệu quả, tình trạng thiếu đa dạng sinh học, và ngay cả việc loại bỏ các loài thiên địch cũng có thể khiến bào tử nấm gây bệnh rỉ sắt có cơ hội phát tán trong không khí.

Nếu không có một loại thuốc diệt nấm hiệu quả, nông dân chỉ có thể dựa vào sự thay đổi của điều kiện thời tiết để cánh đồng của họ có thêm thiên địch (nếu các nhà nghiên cứu có thể tìm được chính xác nguyên nhân lây lan do đâu). Tuy nhiên, để có được kết quả cần phải mất một thời gian dài và nhiều nỗ lực hơn nữa.

Kết quả là, giá cà phê arabica đã tăng cao trong mấy năm qua. "Khi những vấn đề của bệnh rỉ sắt khiến nông dân rời bỏ cây cà phê hoặc trồng giống mới có khả năng kháng bệnh hơn, chúng ta sẽ bắt đầu chứng kiến sự giảm sút sản lượng", bà Perfecto cho biết.

Bây giờ rỉ sắt đã lan rộng, và cần phải có thêm nhiều cá thể thiên địch hơn mới đẩy lùi các loại nấm xâm lấn. Việc chỉ cần đem lại điều kiện trồng trọt mà nông dân có được trước khi dịch bệnh bùng phát là không đủ.

Nói cách khác, việc thoát khỏi thiên tai này phải là một quá trình lâu dài, ngay cả khi nông dân và các nhà nghiên cứu có thể chắc chắn làm thế nào dịch bệnh đã lây lan từ nơi khởi phát.

Đối với nông dân trồng cà phê robusta, chủ yếu ở châu Á và châu Phi, bệnh rỉ sắt chỉ là một vấn nạn nhỏ. Cà phê robusta thường khỏe hơn arabica về một số khía cạnh, bao gồm khả năng kháng bệnh.

Tất cả những điều trên là lý do vì sao tin tức về hạn hán tại Việt Nam lại là tin rất xấu với những người quan tâm đến giá cà phê: có tới hai vùng trồng cà phê thuộc hàng lớn nhất thế giới cùng lúc chứng kiến sự suy giảm sản lượng, dù một bên chỉ là sự sụt giảm nhất thời, còn một bên lại là vấn nạn nhiều năm trời.

Trước mắt, điều này sẽ 'quét sạch' các nông trại cà phê nhỏ lẻ, vốn hoạt động nhờ lợi nhuận hằng năm và sẽ không đủ khả năng tồn tại khi mất đi một nửa sản lượng trong năm. Điều này cũng sẽ làm rung chuyển thị trường hàng hóa toàn cầu.

Giá cà phê đã bắt đầu tăng lên... và đó mới chỉ là phần nổi của tảng băng trôi.

Trường Văn (NCĐT/ Fiscal Times / The Economist)

Sau đợt khảo sát dọc dài hàng ngàn cây số, thăm hàng trăm điểm, cộng với các hoạt động tài chính và giá cả trên các sàn kỳ hạn, ngân hàng đầu tư-thương mại nông sản của Hà Lan Rabobank đã ước giá bình quân 3 tháng cuối năm nay 2016 với sàn kỳ hạn robusta London là 1600 USD/tấn cơ sở tháng 11-2016 và sàn kỳ hạn arabica New York là 133 cts/lb.

Phát hành chưa kịp ráo mực, giá hai sàn vượt quá mức dự đoán: giá London lên 1605 USD/tấn và New York 141.40 cts/lb (ngày giao dịch 23-03 cơ sở các tháng cuối năm).

Biết rằng dự đoán không nhất thiết phải đúng “ngắt”. Vả lại đây lại là dự đoán mức bình quân cả 3 tháng 10-11 và 12. Giới kinh doanh đôi khi cần cái “án chừng” này để kiếm tiền hay chống rủi ro cho mình nếu như ai tin vào dự đoán ấy.

Giả sử người tin họ thường có số +/- như 1600 +/- 65 thì dao động giá 3 tháng cuối sẽ trong khung 1665/1535.

Tại sao lấy 65 mà không dùng số khác? Từ đầu tháng 03-2016, giá London tăng chừng 100 USD. Nếu có đợt chỉnh sâu, trong trường hợp xấu, mất lại 2/3 cái đã nhận được. Bài toán đơn giản trên chỉ nên sử dụng như một ví dụ. Bạn có thể dùng một số khác để thay thế con số 65 được đề nghị.

Với sàn arabica, trong thời gian này tăng 21 cts/lb. Bạn chọn con số nào +/-7 hay +/-14. Nếu +/- 7 cts/lb thì con số tối đa đã chạm tối 23-03. Bấy giờ, chính người đặt ước báo sẽ tự ra quyết định cho việc bán buôn của mình. Xin nói lại cho rõ rằng trên đây chỉ là cách để các hãng kinh doanh hiện nay điều tiết chuyện mua bán cho mình một cách độc lập, thay cho cách tính toán kỹ thuật hô hào mua bán bầy đàn từ vài chục năm nay trên các sàn kỳ hạn như nhiều người ở nước ta đang tin dùng.

(Theo: giacaphe.com)